Pune12English

पुण्याभोवतीचे किल्ले

पुण्याच्या आसपासचे डोंगरी किल्ले म्हणजे मराठा इतिहासाचं जिवंत पुस्तक. पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यात पुणेकरांचं आवडतं ठिकाण.

सिंहगड

पुण्याच्या नैऋत्येला सुमारे २८ किमी · 1,317 m

आधीचं नाव कोंढाणा, कौंडिण्य ऋषींच्या नावावरून

  • १३२८: आठ महिन्यांच्या वेढ्यानंतर मुहम्मद बिन तुघलकाच्या ताब्यात
  • १६७०: सिंहगडच्या लढाईत तानाजी मालुसरे यांनी परत जिंकला: "गड आला, पण सिंह गेला"
  • ३ मार्च १७००: छत्रपती राजाराम यांचं किल्ल्यावर निधन

🥾 पायथ्यापासून सुमारे २.७ किमी चालत, किंवा वरपर्यंत रस्ता

संदर्भ 1

राजगड

पुण्याच्या नैऋत्येला सुमारे ६० किमी · 1,376 m

आधीचं नाव मुरुंबदेव; १६५४ पासून बांधकाम

  • रायगडाआधी सुमारे २६ वर्षं मराठा राज्याची राजधानी
  • २४ फेब्रुवारी १६७०: राजाराम यांचा जन्म इथे

🥾 इतका मोठा की एका दिवसात पाहून होत नाही; टाक्यांत वर्षभर पाणी

संदर्भ 1

तोरणा (प्रचंडगड)

वेल्ह्याच्या वर, पुण्याच्या नैऋत्येला सुमारे ५० किमी; पुणे जिल्ह्यातला सगळ्यात उंच डोंगरी किल्ला · 1,403 m

तेराव्या शतकातला असावा असं मानलं जातं

  • शिवाजी महाराजांनी घेतलेल्या पहिल्या किल्ल्यांपैकी एक; इथे सापडलेलं सोनं राजगडाच्या बांधकामाला उपयोगी पडलं

🥾 सप्टेंबर ते डिसेंबर उत्तम; संध्याकाळी ५ पर्यंत खाली यावं लागतं

⚖️ शिवाजी महाराजांनी तोरणा घेतल्याचं वर्ष (१६४६, सोळाव्या वर्षी) "संदर्भ हवा" म्हणून नोंदलेलं आहे.

संदर्भ 1

पुरंदर

पुण्याच्या आग्नेयेला सुमारे ५० किमी, जुळा किल्ला वज्रगड · 1,374 m

१३५० मध्ये आणखी मजबूत केला

  • १६६५: जयसिंगाचा वेढा; मुरारबाजी देशपांडे लढताना धारातीर्थी; पुरंदरच्या तहात २३ किल्ले दिले गेले
  • संभाजी महाराजांचं जन्मस्थान
  • १६ मार्च १८१८: इंग्रजांचा झेंडा फडकला

संदर्भ 1

शिवनेरी

जुन्नरजवळ, पुण्यापासून सुमारे ९० किमी

दख्खनहून कल्याणकडे जाणाऱ्या जुन्या व्यापारी मार्गावर पहारा

  • १५९५: मालोजी भोसले यांना मिळाला
  • १९ फेब्रुवारी १६३०: शिवाजी महाराजांचा जन्म इथे

🥾 सात दरवाज्यांमधून सोपी मुख्य वाट; लेण्याद्री लेणी जवळच

⚖️ दुसरा लेख ही जहागीर १५९६ ची सांगतो. शिवाजी महाराजांच्या जन्मतारखेबद्दलही अभ्यासकांत मतभेद आहेत.

संदर्भ 1

रायगड

महाडजवळ, रायगड जिल्हा · 820 m

१६५६–१६७४ दरम्यान बांधला

  • ६ जून १६७४: शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक इथे, आणि रायगड राजधानी

🥾 सुमारे १,७३७ पायऱ्या, किंवा रोपवे; पायथ्याच्या पाचड गावात जिजाबाईंची समाधी

संदर्भ 1

लोहगड

लोणावळ्याजवळ, पुण्याच्या वायव्येला सुमारे ५२ किमी · 1,033 m

सुमारे दहाव्या शतकात पहिलं बांधकाम

  • १६७० नंतर सुरतेच्या लुटीचा खजिना इथे; पुढे नाना फडणवीसांनी तलाव आणि बारव बांधली

🥾 जवळचं स्थानक मळवली; पावसाळ्यात वाट निसरडी

⚖️ एक लेख शिवाजी महाराजांनी लोहगड १६४८ मध्ये घेतला म्हणतो, दोन लेख १६५७ म्हणतात.

संदर्भ 1

विसापूर

लोहगडाशेजारी, मळवलीजवळ · 1,084 m

१७१३–१७२०, पहिले भट पेशवे बाळाजी विश्वनाथ यांनी

  • ४ मार्च १८१८: इंग्रजांनी घेतला आणि इथून लोहगडावर तोफा डागल्या

🥾 तटबंदीवरून फिरायला सुमारे दोन तास

संदर्भ 1

तिकोना (वितंडगड)

मावळ, कामशेतजवळ

इथला खडकातला विहार सुमारे सातव्या-आठव्या शतकातला

  • १६५७: शिवाजी महाराजांनी घेतला; १६६५: पुरंदरच्या तहात दिला

🥾 तिकोनापेठेपासून सुमारे एक तास; वर अतिशय उभ्या, अरुंद पायऱ्या

संदर्भ 1

तुंग (कठीणगड)

मावळ, तीन बाजूंनी पवना धरणाचं पाणी · 1,075 m

१६०० च्या आधी बांधलेला

  • मावळच्या खोऱ्यांवर नजर ठेवणारा, २०० पेक्षा कमी सैनिकांचा किल्ला

🥾 तुंगवाडी किंवा तुंगीहून; सुमारे ३००–४०० मीटर चढण

संदर्भ 1

मल्हारगड

सासवडजवळ, पुण्यापासून सुमारे ३० किमी

१७७५: मराठ्यांनी बांधलेला शेवटचा किल्ला

  • दिवे घाटावर नजर ठेवण्यासाठी पेशव्यांच्या सरदारांनी बांधला; मल्हारी (खंडोबा) यांच्या नावावरून

संदर्भ 1

कोरीगड

लोणावळ्याच्या दक्षिणेला सुमारे १८ किमी · 923 m

बहुधा १५०० पेक्षा जुना

  • १४ मार्च १८१८: दारूगोळ्याचा साठा पेटवल्यानंतर इंग्रजांच्या ताब्यात

🥾 पेठ शहापूरहून सोपी चढण; वर सहा तोफा, सगळ्यात मोठी "लक्ष्मी तोफ"

संदर्भ 1

मसुदा: विकिपीडियावरून तयार केलं, अजून माणसाने तपासलेलं नाही. जिथे संदर्भांमध्ये मतभेद आहेत तिथे ⚖️. चूक दिसली तर कळवा.