शनिवार पेठ
शनिवार. निजामशाहीत मुर्तजाबाद म्हणत.
स्थापना: १७२८ मध्ये पहिले बाजीराव पुण्याला येण्याआधी
- शनिवारवाडा
- मुठेकाठचं ओंकारेश्वर मंदिर
- छपाई आणि प्रकाशन; अप्पा बळवंत चौकाच्या पुस्तक बाजाराचा भाग
पुण्याच्या पेठा
पेठ म्हणजे पुण्याच्या जुन्या शहरातला एक भाग. मध्य पुण्यात सतरा पेठा आहेत, बहुतेक मराठा आणि पेशवे काळात, सतराव्या ते एकोणिसाव्या शतकात वसलेल्या. सात पेठांना वारांची नावं आहेत: त्या पेठेत व्यापारी आणि कारागीर मुख्यतः त्याच वारी व्यवहार करत.
आठवड्याच्या सात पेठा
सोमवार पेठ
सोमवार. शहापुरा म्हणूनही ओळखली जायची.
स्थापना: १६२५ मध्ये वसवली; आदिलशाही हल्ल्यांनंतर दादोजी कोंडदेवांनी पुन्हा वसवली
- केईएम रुग्णालय
- त्रिशुंड गणपती आणि नागेश्वर मंदिरं
⚖️ यादी "१६१० च्या आधी" सांगते.
मंगळवार पेठ
मंगळवार. एकेकाळी अष्टपुरा म्हणत.
स्थापना: सुमारे १६६२–१६६३ मध्ये वसली
- कमला नेहरू रुग्णालय
- १९६१ च्या पानशेत पुरात मोठं नुकसान
⚖️ लेख १६६२ आणि यादी १६६३ सांगते.
बुधवार पेठ
बुधवार. पेशवे पहिले माधवराव यांनी हे नाव दिलं; मोगल काळात मोहिताबाद.
स्थापना: १७०३, पेशव्यांनी (यादी)
- भिडे वाडा, जिथे सावित्रीबाई आणि जोतिबा फुले यांनी जानेवारी १८४८ मध्ये महाराष्ट्रातली मुलींची पहिली शाळा सुरू केली
- तुळशीबाग आणि जोगेश्वरी मंदिर
- पुस्तकं आणि इलेक्ट्रिकल वस्तू; अप्पा बळवंत चौक
गुरुवार पेठ
गुरुवार.
स्थापना: स्थापनेचं वर्ष वादग्रस्त
- १८८५ मध्ये बांधलेलं चर्च ऑफ द होली नेम
⚖️ एक संदर्भ १६२५, शहाजीराजांच्या काळात म्हणतो; यादी १७५०, जिवाजीपंत खासगीवाले यांनी म्हणते.
शुक्रवार पेठ
शुक्रवार. पहिल्या बाजीरावांनी नाव दिलं; आधीचं नाव विसापूर.
स्थापना: १७३४, पेशव्यांनी
- महात्मा फुले मंडई, पुण्यातला सगळ्यात मोठा भाजी बाजार
- एकेकाळी लष्करी: तोफांचा कारखाना, तबेले आणि व्यायामशाळा
रविवार पेठ
रविवार. जुनं नाव मलकापूर.
स्थापना: निळोपंत मुजुमदार यांनी वसवली
- सोन्या-चांदीचे दागिने, घाऊक कापड बाजार
- १७९० च्या दशकात व्यापारी, सावकार आणि सराफांची सुमारे १,५०० घरं
⚖️ लेख १६७० सांगतो; यादी १६१० च्या आधी.
कसबा पेठ
"कसबा" म्हणजे नागरी वस्ती; पुण्याला एकेकाळी "कसबे पुणे" म्हणत.
स्थापना: पहिली पेठ
- कसबा गणपती, पुण्याचं ग्रामदैवत
- शिवाजी महाराजांचं निवासस्थान लाल महाल इथे होतं
- कुंभारवाडा (कुंभार) आणि तांबट आळी (तांबे-पितळ)
⚖️ यादी सुमारे १३०० सांगते; कसबा पेठेचा लेख पाचवं शतक सांगतो. रास्ता पेठेचा लेखही सगळ्यात जुनी असल्याचा दावा करतो.
सदाशिव पेठ
सदाशिवराव भाऊंच्या सन्मानार्थ नाव.
स्थापना: पहिले माधवराव यांनी वसवली (यादी: १७६९); चौरस आखणी, रुंद रस्ते
- विश्रामबाग वाडा
- सारसबाग आणि पेशवे पार्क
- भावे हायस्कूल आणि ज्ञान प्रबोधिनी
नारायण पेठ
पेशवे नारायणराव यांच्या नावावरून.
स्थापना: १७६१, सवाई माधवराव (यादी)
- हुजूरपागा आणि नूतन मराठी विद्यालयासह जुन्या शाळा
⚖️ या पेठेच्या विकिपीडिया लेखाला संदर्भ नाहीत, आणि ३१ ऑक्टोबर २०२६ ला तो काढून टाकण्यासाठी सुचवला गेला.
गणेश पेठ
गणपतीच्या नावावरून (यादी).
स्थापना: १७५५, सखाराम बापू बोकील (यादी)
नाना पेठ
नाना फडणवीसांच्या नावावरून.
स्थापना: १७८९ (यादी)
- रुग्णालयं, मंदिरं, आणि गाड्यांचे सुटे भाग व टायरची दुकानं
⚖️ दुसरा संदर्भ म्हणतो की नाना पेठ नानासाहेब पेशव्यांनी वसवली.
भवानी पेठ
भवानी देवीच्या नावावरून.
स्थापना: १७६७ (यादी)
- श्री भवानी माता मंदिर
- लाकूड व्यापार, लोखंड आणि हार्डवेअर बाजार
रास्ता पेठ
पेशव्यांचे नातेवाईक असलेल्या रास्ते घराण्याच्या नावावरून.
स्थापना: १७८३, सरदार रास्ते (यादी)
- डॉक्टरांचे दवाखाने आणि वाचनालय
घोरपडे पेठ
पेशव्यांचे सरदार घोरपडे यांच्या नावावरून (यादी).
स्थापना: १७८१ (यादी)
महात्मा फुले पेठ
महात्मा फुले यांच्या नावावरून; आधीची गंज पेठ.
स्थापना: इंग्रजी अमलाखाली (यादी)
नवी पेठ
नवी म्हणजे नवीन: इतर पेठांच्या तुलनेत नवी.
स्थापना: इंग्रजी अमलाखाली
- सदाशिव पेठेच्या शेजारी
संदर्भ
यादी आणि स्वतंत्र लेखांत अनेक तारखांवर मतभेद आहेत; ते ⚖️ ने दाखवले आहेत. मसुदा: अजून माणसाने तपासलेलं नाही. चूक दिसली तर कळवा.