Pune12English

पुण्याचा इतिहास

ताम्रपटांवरच्या "पुण्य विषय" पासून आजच्या पुण्यापर्यंत, बाराशे वर्षांहून जास्त काळाची गोष्ट: राजवटी, वाडे, लढाया, सुधारक आणि मेट्रो.

नावाची गोष्टकालरेषापेशवे वंशावळभोसले वंशावळ

पुण्याचं नाव कसं पडलं

एकाच शहराची नऊ नावं, सगळ्यात जुन्यापासून.

  1. राष्ट्रकूट काळपुनक, पुण्यपूरराष्ट्रकूट राजवटीत शहरासाठी वापरलेली नावं.[2]
  2. ७५८ आणि ७६८पुण्य विषय, पुनक विषयराष्ट्रकूट राजा पहिला कृष्ण यांनी दिलेले दोन ताम्रपट. "विषय" म्हणजे प्रदेश; "पुनक" आणि "पुण्य" म्हणजे पवित्र.[1][2]⚖️ एक संदर्भ हे ताम्रपट राष्ट्रकूटांचे मानतो, तर दुसरा म्हणतो की त्यात यादवांनी शहराचं नाव बदलल्याचं दिसतं.
  3. ९३७पुण्य-विषयराष्ट्रकूट ताम्रपटावरचा लेख, ज्याला एक संदर्भ पुण्याचा सगळ्यात जुना उल्लेख म्हणतो.[2]⚖️ सगळ्यात जुना उल्लेख कोणता यावर मतभेद आहेत: ७५८ चे ताम्रपट यापेक्षा जुने आहेत.
  4. यादव काळपुनेकवाडी, पुनेवाडीपुणं देवगिरीच्या यादव साम्राज्याचा भाग असतानाची नावं.[1]
  5. तेराव्या शतकापर्यंतपुनवडीवस्ती या नावाने ओळखली जाऊ लागली होती.[2]
  6. सुमारे १४०० ते सतराव्या शतकाची सुरुवातकसबे पुणेबहामनी आणि दख्खनच्या सुलतानशाहींच्या काळात, आणि शहाजीराजांच्या काळातही, एक कसबा (बाजारपेठेचं गाव).[1][2]
  7. १७०३ ते १७०५ दरम्यानमुहियाबादऔरंगजेबाने जुन्या शहरातल्या एका भागाचं नाव बदललं; त्याच्या मृत्यूनंतर ते लगेच मागे पडलं.[2]
  8. १८५७ ते १९७८पूनाइंग्रजी राजवटीतलं स्पेलिंग, आणि १९७८ पर्यंतचं अधिकृत नाव.[2]
  9. १९७८ पासूनपुणेशहराचं अधिकृत नाव.[2]

कालरेषा

  1. ७५८ व ७६८प्राचीन राजवटी

    राष्ट्रकूट राजा पहिला कृष्ण यांच्या ताम्रपटांत "पुण्य विषय" आणि "पुनक विषय" अशी नावं.[1]

    ⚖️ दुसरा संदर्भ हे ताम्रपट यादवांशी जोडतो.

  2. राष्ट्रकूट काळप्राचीन राजवटी

    पाताळेश्वर लेणी मंदिर खोदलं जातं.[1]

  3. ९३७प्राचीन राजवटी

    राष्ट्रकूट ताम्रपटात गावाचा उल्लेख "पुण्य-विषय".[2]

  4. यादव काळप्राचीन राजवटी

    पुणं देवगिरीच्या यादव साम्राज्यात; नाव पुनेकवाडी आणि पुनेवाडी.[1]

  5. १३१७सुलतानशाही

    खिलजींनी यादवांचा पराभव केला; सुमारे शंभर वर्षं दिल्ली सुलतानशाहीचा अंमल.[1]

  6. १४०० – सतरावं शतकसुलतानशाही

    बहामनी आणि नंतर दख्खनच्या सुलतानशाहींचं राज्य; पुणं "कसबे पुणे" नावाचं गाव, आणि पंधराव्या शतकाच्या अखेरीस संस्कृत अध्ययनाचं केंद्र.[1]

  7. १५९५ किंवा १५९९भोसले

    मालोजी भोसले यांना राजा ही पदवी आणि पुणे व सुपे परगण्यांची जहागीर.[1]

    ⚖️ संदर्भात दोन्ही वर्षं दिली आहेत.

    आणखी वाचा →
  8. १६३०–३१भोसले

    आदिलशाही सरदार मुरार जगदेव पुणं बेचिराख करतो.[1]

  9. १६३७भोसले

    शहाजीराजांना पुण्याची जहागीर परत मिळते; कारभारासाठी दादोजी कोंडदेव.[1]

  10. १६४०भोसले

    लाल महाल पूर्ण होतो. जिजाबाई आणि बाल शिवाजी इथे राहतात.[1]

  11. १७०३–१७०५भोसले

    औरंगजेब एका भागाचं नाव "मुहियाबाद" ठेवतो; त्याच्या मृत्यूनंतर ते नाव विरून जातं.[2]

  12. १७१४पेशवे

    छत्रपती शाहू पुणं आणि आसपासचा प्रदेश पेशवे बाळाजी विश्वनाथ यांना देतात.[1]

    आणखी वाचा →
  13. १७२०पेशवे

    पहिले बाजीराव वडिलांनंतर पेशवे होतात.[1][3]

  14. १७२८पेशवे

    बाजीराव आपला कारभार सासवडहून पुण्याला हलवतात.[1]

  15. १७३०–१७३२पेशवे

    मुठेच्या काठी शनिवारवाडा उभा राहतो; १७३२ ते १८१८ पेशव्यांचं वास्तव्य इथे.[1][3]

    आणखी वाचा →
  16. १७६१पेशवे

    पानिपतच्या लढाईनंतर मराठ्यांची ताकद कमी होते, आणि हैदराबादचा निजाम शहर लुटतो.[1]

  17. १७७३पेशवे

    तरुण पेशवे नारायणराव यांचा शनिवारवाड्यातच खून होतो.[3][1]

    ⚖️ एक संदर्भ हे वर्ष १७७५ देतो.

  18. १७८२पेशवे

    शहराला नदीत सोडलेली भूमिगत गटार व्यवस्था मिळते.[1]

  19. १८०२पेशवे

    पुण्याच्या लढाईत यशवंतराव होळकर पुणं जिंकतात.[1]

  20. १८११पेशवे

    दुसऱ्या बाजीरावांच्या निवासासाठी विश्रामबाग वाडा बांधला जातो.[1]

  21. १८१८इंग्रजी राजवट

    ईस्ट इंडिया कंपनी दुसऱ्या बाजीरावांचा पराभव करते; ३ जूनला ते शरण जातात आणि पेशवाई संपते. इंग्रज शहराच्या पूर्वेला मोठी छावणी उभारतात.[1][3]

  22. १८५७इंग्रजी राजवट

    इंग्रजी "पूना" हे स्पेलिंग वापरात येतं.[2]

  23. १८५८इंग्रजी राजवट

    पुण्याला नगरपालिका मिळते; याच वर्षी कंपनीकडून राज्य ब्रिटिश राजसत्तेकडे जातं.[2][1]

  24. १८९० चं दशकइंग्रजी राजवट

    लोकमान्य टिळक लोकांना राजकीयदृष्ट्या एकत्र आणण्यासाठी सार्वजनिक गणेशोत्सवाला चालना देतात.[1]

  25. १९४९आधुनिक पुणे

    पुणे विद्यापीठ, आताचं सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ, स्थापन होतं.[1]

  26. १९५०आधुनिक पुणे

    नगरपालिकेची पुणे महानगरपालिका होते.[1]

  27. १९५४आधुनिक पुणे

    पिंपरीत हिंदुस्थान अँटिबायोटिक्स सुरू होते.[1]

  28. १९५५आधुनिक पुणे

    राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी (एनडीए) स्थापन होते.[1]

  29. १९६१आधुनिक पुणे

    पानशेतच्या पुरात नदीकाठची अनेक घरं वाहून जातात.[1]

  30. १९६० चं दशकआधुनिक पुणे

    एमआयडीसी भोसरी औद्योगिक वसाहत उभारते.[1]

  31. १९७८आधुनिक पुणे

    अधिकृत नाव पूना वरून पुणे होतं.[2]

    आणखी वाचा →
  32. १९९० चं दशकआधुनिक पुणे

    पुणं माहिती तंत्रज्ञानाचं मोठं केंद्र बनतं.[1]

  33. २०२२आधुनिक पुणे

    ६ मार्चला पुणे मेट्रो धावू लागते.[7]

    आणखी वाचा →
  34. २०२६आधुनिक पुणे

    ४ नोव्हेंबरला मेट्रो मार्गिका ३, हिंजवडी ते जिल्हा न्यायालय, प्रवासी वाहतूक सुरू करते.[7]

    आणखी वाचा →

पेशवे वंशावळ

बाळाजी विश्वनाथ ते दुसरे बाजीराव, कुटुंबवृक्षात.

भोसले आणि पुणं

मालोजी, शहाजी, जिजाबाई आणि शिवाजी महाराज: पुण्याची जहागीर.

संदर्भ

  1. History of Pune, Wikipedia
  2. Pune, Wikipedia
  3. Peshwa, Wikipedia
  4. Bhonsle dynasty, Wikipedia
  5. Shahaji, Wikipedia
  6. Jijabai, Wikipedia
  7. Pune Metro, Wikipedia

जिथे संदर्भांमध्ये मतभेद आहेत तिथे ⚖️ खूण आहे. चूक दिसली तर कळवा.